Ruhut ni Parjambaron Juhut
Ruhut parjambaron juhut godang do variasina taida di ulaon adat-paradaton, hombar ma i tu rumang ni ulaon, luat ni namarulaon dohot situasi, kondisi, tempat, songon i nang di panjuhutina.
Didok natua-tua, sai jolo diseat hata asa diseat raut, namar-lapatan do i asa jolo dialap hata dos ni roha ma asa dibagi parjambaran juhut. Songon i muse nang di hata ni natua-tua namandok: Asing dolok asing duhutna, asing huta (luat) asing do nang ruhutna. Sudena i manghorhon tu nauli nadenggan do molo dapot dos ni roha sian panghataion. Ai mansai arga situtu do hata, jala sasintongna ndang apala jambar juhut i na gabe motivasi ni si jalo jambar, alai hata na masipaolo-oloan jala masipasangapan.
Adong do sipata tabege di sada-sada ulaon las ni roha manang arsak ni roha, hurang denggan ulaon ala ni pambagian jambar juhut.
Molo di hita na di tano parserahan on, khususna Jakarta sekitarna, ndang apala tapersoalhon be jambar i asalma proses manang ruhut pambagianna suman tu ulaon i. Gariada tahe adong do sijalo jambar pintor dilehon jambarna tu donganna, dohot pertimbangan asa so boi be ibana mangallang jagal, manang mabiar basi manang busuk jambar i ala leleng dope ibana mulak tu jabuna, dohot angka naasing.
Adong do pandohan na jot-jot tabege taringot di ruhut pambagian jambar juhut, ima hata namandok: “Sidapot solup ma hami.” Sada pandohan na raja ma i tutu di halak Batak, asalma laos raja sian mula ni panghataion jala hombar tu parhundulna. Namarlapatan, molo sian horong ni suhut paranak do pintor mandok “si dapot solup ma hamu” tu hula-hulana, so jolo dialap hata naelek, songon nahurang hormat jala hurang raja do panghataion i. Alai, molo sian horong ni hula-hula do namandok “sidapot solup ma hami” tu pamoruonna, mansai uli jala denggan ma begeon.
Ala ni i do sipata di ulaon las ni roha manang ulaon arsak ni roha (ulaon sari-matua manang saur-matua) dipatupa ulaon martonggo raja. Alana, gabe hira adong do panghataion sahat tu panjuhuti ni ulaon dohot pambagian jambar juhut.
Molo taida di ulaon adat na masa di tano parserahan on, angka si jalo parbagian jambar juhut di ulaon adat-paradaton i ma:
- jambar ni hasuhuton dohot namarhaha-maranggi,
- jambar ni boru/bere,
- jambar ni dongan sahuta,
- jambar ni pariban,
- jambar ni hula-hula (hula-hula ni suhut; namarhaha-anggi, anak manjae)
- jambar ni tulang (tulang ni ama hasuhuton dohot tulang ni ina hasuhuton)
- jambar ni bona tulang (tulang ni ompu suhut)
- jambar ni bona ni ari (hula-hula ni ompu suhut)
Nian adong dope angka si jalo jambar i ma: tu pangula ni huria, punguan dohot angka naasing dope. Alai, nauli ma saluhutna i jala disesuaihon ma pambagian i tu bentuk ni ulaon dohot panjuhutina.
Saonari porlu ma muse botoonta angka dia ma jambar sipasahaton tu horong ni si jalo jambar i.
Hombar tu si, parjolo ma pinatorang saotik taringot tu na mang-hasuhuthon, na marhadomuan tu tahapan manang proses ni namarbagi jambar juhut.
Molo sian daerah Silindung-Humbang sekitarna do namarulaon (hasuhuton), sai jumolo do dipasahat jambar taripar tu horong ni hula-hulana dohot tulang. Jadi parpudi do jambar dibagi tu hasuhuton.
Alai, molo namarulaon (hasuhuton) sian Toba sekitarna, sai jumolo do dibagi nasida jambar tu suhut namarhaha-maranggi asa mangihut jambar taripar tu hula-hula dohot tulang. Songon i jambar osang sai tu boruna do i dipasahat. Hape molo di Silindung-Humbang, jambar osang tu hula-hula do dipasahat. Alai sudena i sai manghorhon tu nauli nadenggan do molo sian angka dos ni roha.
Pambagian jambar juhut di ulaon pamuli boru/pangolihon anak –alap jual manang taruhon jual– na masa jala somal taulahon di Jakarta sekitarna, hira songon on ma.
- Sibagi dua do tudu-tudu ni sipanganon naung dipasahat Paranak tu Parboru. Nang pe naung dipasahat Paranak tu Parboru tudu-tudu ni sipanganon i marhite-hite hata manang pandohan na elek di na pasahathon, alai dung sidung marsipanganon disungkun suhut manang Raja Parhata ni Parboru do muse Paranak taringot tu tudu-tudu ni sipanganon i, songon naung pinatorang di panghataion di ulaon marhata sinamot. Alai, somalna, molo ihur-ihur sai jambar tu pihak parboru do i, nang pe diulaon taruhon jual, i ma ulak ni tandok ni parboru.
- Dung dibagi dua tudu-tudu ni sipanganon i, dipasahat Parboru ma muse jambar bagian ni Paranak, hombar tu panghataion dohot dos ni roha nasida. Dung i dibagi Parboru dohot Paranak ma muse jambar i tu angka tuturna be. >Catatan:
Masa niida hira dipangido Paranak sian Parboru saotik sian jambar ihur- ihur di nasida asa adong bagionna tu tuturna (dongan tubuna).Di ulaon pesta unjuk somalna dipatupa sampe 8 (ualu) soit, asa 4 (opat) soit di Parboru, 4 (opat) soit di Paranak, jala di deba ulaon osang pe dibagi dua do. Masa do muse niida dipasahat Parboru jambar juhut tu haha parhundulna (tulang ni Pangoli), jala nadenggan ma tutu i.
- Pambagian jambar sipasahataon ni Parboru dohot Paranak hira songon na adong di table berikut ma:
Jambar juhut sipasahaton ni Paranak:
| Sijalo Jambar |
Silindung/Humbang |
Toba |
| Sude horong ni
hula-hula |
somba-somba | somba-somba |
| Boru/Bere | namarngingi (hambirang) | - namarngingi (hambirang)
- osang |
| - Pariban,
- Pangula ni huria, - Dongan sahuta, - Punguan |
dibuat sian soit, pohu | dibuat sian soit, pohu |
Jambar juhut sipasahaton ni Parboru:
| Sijalo Jambar |
Silindung/Humbang |
Toba |
| Suhut | ihur-ihur, soit | ihur-ihur, soit |
| Hula-hula | Osang | namarngingi, |
| Tulang | namarngingi (siamun) | namarngingi, somba-somba |
| Boru/Bere | namarngingi (hambirang) | osang |
| - Hula-hula ni namarhaha-anggi,
- Hula2 ni anak manjae - Tulang rorobot, - Bona Tulang, - Bona ni ari |
somba-somba | somba-somba |
| - Pariban, - Pangula ni huria, - Dongan sahuta |
soit, pohu | soit, pohu |
| - Punguan | dibuat sian jambar ni suhut | dibuat sian jambar ni suhut |
- Di ulaon tardidi, malua, manuruk jabu, molo jambar ihur-ihur hot ma i di hasuhuton. Osang, namarngingi parsiamun, dohot somba-somba tu horong ni hula-hula dohot tulang. Soit ma tu dongan sahuta dohot pariban. Namarngingi parhambirang ma dipasahat tu boru/bere.
- Di ulaon patua hata/marhusip, pasahat ulos mula gabe, paebathon anak buha baju, ia parjambaron pada prinsipna hira-hira surung-surung ni hula-hula ma i. Alai somalna, sian hula-hula dengan do marnida situasi. Molo tung pe didok paranak (pamoruon nasida) jambar surung-surung, boi do i dialap hata muse. Molo di tingki ulaon i adong angka dongan tubu ni pamoruonna i mandongani nasida, ingkon adong ma nian tinggal sebagian jambar i sa adong lehononna tu nasida.
- Pambagian jambar dohot panjuhuti di ulaon sari-matua dohot saur-matua saguru tu keputusan ni pangarapoton (tonggo raja) do i. Adong do namangalehon ihur-ihur tu hula-hulana, ulu ma tu tulang, jala somba-somba tu horong ni hula-hula naasing termasuk tulang dohot bona tulang.
Alai nasomal muse taulahon di Jakarta sekitarna, molo ihur-ihur hot ma i di hasuhuton dohot namarhaha-anggi, jala jambar tu horong ni sude hula-hula dohot tulang dipatupa sian somba-somba. Asa nauli jala denggan ma i sude asalma sian panghataion tu dos ni roha, jolo diseat hata ma asa diseat raut, jala taingot ma hata namandok, “Hata do parsimboraan.”
NB: Unang ma nian adong sian parhata, sibagi jambar na emosi jala mamaksahon kehendak di pambagian jambar, lumobi sian horong ni suhut. Jala naumporlu, tapaido ma panuturion sian angka raja naro dohot hula-hula, tulang, khususna di ulaon sari-matua dohot saur-matua. Alana, porlu ingkon jagaonta do asa sangap suhut sihabolonan di ulaon si songon on.
PARJAMBARAN
Toho doi “Jolo dialap hata asa diseat raut”, Jala “Hata do Parsimboraan”, ima tutu.
Molo nirangrangan goar2 dohot hapeahan ni parjambaran ndang dibahen omputa sijolo-jolo tubu i so marlapatan, jala boasa marasing hapeahan ni jambar i diluat-luat adong do i ala martumbur do logika pemikiran ni bangson ta, didok roha mula-mula ni parjambaran i pe dos do ala ompunta do mambahen i najolo, boi do sungkunon nandigan do mulana adong parjambaran?, ise do mambahen i parjolo? laos sada habisuhon do i namarparhonhon hasangapon, hagabeon, tumandihon sumangat ni hita sama hita ditonga-tongan ta dohot diliat portibion.
NDANG ADONG HUBUNGAN NI NAGODANG SIBUK DIPARJAMBARAN NAJINALO, ALAI NAMARLAPATAN DO SUDE NAI DIBAHEN OMPUNTA SIJOLO-JOLO TUBU NANGPE HOLI-HOLI GUMODANGAN JAMBAR NIBA, JALA MOLO INGKON GIOT IBA JAGAL UNANG MA MANGHARAPHON JAMBAR, BA TINUHOR MA SIAN PAJAK AN.
Ihur-ihur (Ponghal = pandok na POKKAL)
Boasa huroha hapeahan ni ihur-ihur tu hasuhuton? falsafah na ala molo hundul jolma ihur ni jolma ido manea saluhut pamatang na, alai dang dohot ditea simanjojak ala padimposhon hahotan nahundul i do i asa hot, ndang apala ala ni nagodang sibuk disi umbahen i di hasuhuton, laos ido umbahen jambar pat manang tambirik hira soadong mambahen, alai nangpe songon i, adong do luat mambahen i jalan dipasahat ma i tu dongan sahuta, ima mulai sian engsel paling bawa sahat tu tambirik na himpal, ai didok nasida sipanungkoli do dongan sahuta tu hasuhuton, songon panungkol ni pat i tingki hundul jolma.
Osang
Disada luat tu Hula-hula do dilehon osang, dinaasing tu Boruna do dilehon osang, osang do ngingi partoru dohot dila, alai partoru pe i gabe ido manutu tu ngingi parginjang molo manghilhil sihilhilon hita, praktekkon jo lae, molo ngingi nadiginjang i so doi alai ngingi partoru do ro manduda tu ngingi parginjang, molo dila ima manjalo sipanganon nanaeng masuk tu pamangan jala laos pahusorhusorhon sipanganon i di simangkudap asa lamot bonduton, molo mandok hata pe hita godang do karejo ni dila, hira 2/3 suara ni hata sidohonon dikarejo i dila doi dung haruan suara sian aru-aru ni jolma, songon i muse dohot bibir partoru, bibir partoru do ro tu bibir parginjang molo manutup simangkudap manang mandok “BOASA” hita.
Alani boi dohonon di osang i do parkarejoan na borat, boha bahenon ta ma hula-hulan ta karejo borat, manang borun ta do, alai ndang namandok sala molo dilehon pe osang tu hula-hula na.
Suang songon ido diulaon ummuli do boru ro mandapothon hula-hulana, hurang do sumanna jumotjot hula-hula ro mandapothon boru na, asing ma jolo atik adong hal2 naso pola niantusan.
Dang apala binoto atik adong berbeda, disada luat molo manortor hula-hula dohot boru, dibahen hula-hula ma nadua telapak tangan na i tu simanjujung ni boru na songon na mamasu-masu, jala boru na i maniuk osang ni hula-hula na i, alai hira soadong do ra luat dia pei halak batak namambahen sebalikna, jala sai mangihuthon hula-hula do boru sian pudina, parhundulon pe dihambirang ni hula-hula do boru.
Namarngingi parsiamun
di osang pe adong ngingi, alai dang hea didok osang namarngingi, sai matua ulu parginjang do didok namarngingi, jala laos disido utokhutok manang pahahas pingkiran ni jolma, molo taida hira soadong do siallangon di namarngingi on, paling ma ra utokhutok dohot garapgarap ni pinggil dohot munsung na do, alai laos disido utohutok, pinggol, igung dohot pandai napinangan songi nang mata.
nga loja bah. ima jo ate Tulang.
Reply